การจักสานภาคกลาง
สภาพภูมิศาสตร์พื้นที่ภาคกลางประกอบด้วยจังหวัดต่างๆ ๒๑ จังหวัด ได้แก่ กรุงเทพฯ นนทบุรี ปทุมธานี นครนายก ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา พระนครศรีอยุธยา ลพบุรี สระบุรี อ่างทอง สิงห์บุรี ชัยนาท สมุทรปราการ สมุทรสาคร สมุทรสงคราม นครปฐม สุพรรณบุรี ราชบุรี กาญจนบุรี เพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์
ภาคกลางเป็นภาคที่อุดมสมบูรณ์ เป็นอู่ข้าวอู่น้ำที่สำคัญ พื้นที่ทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม เหมาะแก่การเพาะปลูก มีแม่น้ำไหลผ่าน แม่น้ำที่สำคัญได้แก่ แม่น้ำเจ้าพระยา ปิง วัง ยม น่าน แม่น้ำเหล่านี้จะไหลพาตะกอนมาทับถมบริเวณตอนกลางซึ่งเคยเป็นที่ต่ำให้สูงขึ้นกลายเป็นที่ราบภาคกลางด้านตะวันตก มีแม่น้ำแม่กลอง ส่วนที่ไหลมาจากด้านตะวันออก คือ แม่น้ำป่าสัก แม่น้ำลพบุรี แม่น้ำบางปะกง แม่น้ำเหล่านี้ทำให้เกิดการทับถมเป็นพื้นที่ราบ เป็นบริเวณที่กว้างขวางอย่างต่อเนื่อง
ทางตอนบนของภาคกลาง บริเวณจังหวัดอุตรดิตถ์ กำแพงแสน สุโขทัย พิจิตรและพิษณุโลก เป็นบริเวณที่มีแม่น้ำปิง วัง ยม น่าน ซึ่งไหลผ่านค่อนข้างแรง ก็จะพาเอาตะกอนมาทับถมช่วยให้พื้นที่บริเวณนี้เป็นแหล่งที่สมบูรณ์ ที่สำคัญของภาคกลาง ด้านอ่าวไทย ได้แก่จังหวัดชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด เป็นพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล มีลมมรสุมพัดผ่าน เป็นผลดีต่อพืชผลบางชนิดและเป็นแหล่งเศรษฐกิจที่สำคัญของภาคกลางอีกส่วนหนึ่ง
เหมาะแก่การทำเกษตร และประมงทั้งน้ำจืด และ น้ำเค็ม บริเวณที่มีแม่น้ำไหลผ่านโดยทั่วไปจะมีประชาชนตั้งบ้านเรือนอยู่ทั่วไป เพราะเป็นย่านที่สะดวก สบายต่อการติดต่อ ค้าขายภาคกลางจึงเป็นภาคที่มีประชากรอยู่หนาแน่น และมีความคล่องตัวในการดำเนินชีวิตมากกว่าภาคอื่นๆ
๑. อาชีพ ประชากรที่อยู่อาศัยบริเวณภาคกลาง ประกอบอาชีพที่สำคัญคือ การทำเกษตร เลี้ยงสัตว์ จับสัตว์น้ำ ทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม บริเวณที่ติดชายฝั่งทะเลจะเป็นที่นำรายได้มาสู่ประชาชนค่อนข้างสูง
อาชีพค้าขาย เป็นอีกส่วนหนึ่งของการดำเนินชีวิตของประชาชนภาคกลางทั้งนี้เพราะมีแม่น้ำไหลผ่าน ทำให้เป็นแหล่งชุมชน จึงเหมาะแก่การค้าขาย ประชากรส่วนใหญ่สามารถพึ่งพาตนเองได้ โดยอาศัยทรัพยากรธรรมชาติ ที่อุดมสมบูรณ์เป็นเครื่องเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง ดังคำขวัญที่ว่า ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว ดังนั้นภายในบ้านหลังหนึ่งๆ จะมีเครื่องมือในการดำเนินชีวิตเป็นต้นว่า เป็นต้นว่าเครื่องมือในการเกษตร เครื่องมือในการจับสัตว์น้ำ เครื่องมือเหล่านี้เดิมชาวบ้านทำขึ้นใช้เอง และมักมีอยู่ทุกครัวเรือนและใช้เป็นเครื่องช่วยในการเลี้ยงชีพ เป็นต้นว่า ลอบ ไซ สวิง สุ่ม
๒. คติความเชื่อ คนไทยภาคกลางโดยมากถือคติความเชื่อทางพระพุทธศาสนา เป็นหลักของชีวิต ประเพณีความเชื่อต่างๆ โดยมากมีพื้นฐานมาจากพุทธศาสนา และศาสนาอื่นๆ มีการเคารพกราบไหว้แม่พระคงคา และเรือที่อาศัยเป็นยานพาหนะ โดยจะมีการเคารพต่อแม่ย่านางเรือ
ชาวไทยภาคกลาง ที่ทำการเพาะปลูก เป็นต้นว่า ปลูกข้าว ก็จะมีประเพณีทำขวัญข้าว เพื่อขวัญและกำลังใจในการเพาะปลูก การเคารพผีปู่ย่าตายาย ยังคงมีให้เห็น เป็นต้นว่า การรดน้ำดำหัวในวันสงกรานต์ มีการนำกระดูกปู่ย่าตายายมาทำพิธีรำลึกและแผ่ส่วนกุศลให้ผู้ตาย ในเรื่องของพิธีกรรมไสยศาสตร์ต่างๆ ยังคงมีให้เห็นประปราย
การบวช ถือเป็นความเชื่อหลักของชาวไทยภาคกลาง การนับถือเรื่องวัน ฤกษ์ ยาม ก็ยังคงมีอยู่เช่น เผาผีวันศุกร์ ตัดผมจุกวันอังคาร แต่งงานวันพุธ หรือ ตัดผมวันพุธ เหล่านี้ยังคงมีอยู่
๓. ที่อยู่อาศัย ที่อยู่อาศัยของคนไทยภาคกลาง เดิมยังคงมีลักษณะเป็นเรือนเครื่องผูก วัสดุอุปกรณ์ต่างๆ ได้จากท้องถิ่น เรือนเครื่องผูกทั่วไปมักมีไม้ไผ่เป็นองค์ประกอบ เนื่องจากสามารถมัดและผูกด้วยหวายได้ง่าย นับตั้งแต่ กลอน อกไก่ แป เสา ตง เป็นต้น ส่วนหญ้าคา ใบจาก ก็จะนำมาทำหลังคา หวายใช้เป็นเครื่องมัด เครื่องผูก ต้นหมากใช้เป็นไม้พื้น เครื่องมือเครื่องใช้ในการปลูกเรือน เครื่องผูกก็นับว่าเป็นเครื่องมือที่หาได้ง่ายเช่น มีด ขวาน มีดตอก พร้า ชนิดต่างๆ และเหล็กหมาด
องค์ประกอบที่สำคัญของเรือนเครื่องผูกก็มี แฮะ (คือสิ่งที่ทำขึ้นปูก้นหลุมกันทรุด) เสาตอหม้อ เสาปะเด หรือเสาเรือนเพื่อรับขื่อแป เสาดั้ง เสาเรือนขนาดยาว รอด ตง ฟาก ขื่อ แป จั่ว ฝาเรือน เชิงชาย กลอน จันทัน เป็นต้น
เกี่ยวกับที่อยู่อาศัย ชาวไทยภาคกลางเชื่อว่าการปลูกเรือนคร่อมตอนั้นไม่ดี โฉลกเดือนสำหรับปลูกเรือนนั้น ปัจจุบันยังคงถือเป็นเรื่องสำคัญ ทำเลการตั้งบ้านเรือนของชาวไทยภาคกลางโดยมากจะปลูกสร้างตามที่ราบลุ่ม มีน้ำไหลผ่าน โดยเฉพาะสองฝั่งแม่น้ำจะปลูกกันมาก ตัวเรือนจะเป็นใต้ถุนโปร่ง จึงใช้เป็นที่เก็บเครื่องใช้ต่างๆ เป็นต้นว่าเครื่องมือกสิกรรม เครื่องจักสาน และใช้เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ ตัวเรือนที่ปลูกได้มาตรฐานจะใช้ใต้ถุนเป็นที่รับแขกได้ในตัว ปัจจุบันชาวไทยภาคกลางเปลี่ยนจากเรือนเครื่องผูกมาใช้ปลูกด้วยไม้จริง หรือไม้เนื้อแข็ง ยึดเหนี่ยวด้วยตะปูเป็นผลให้มีสภาพความเป็นอยู่ต่างไปจากเดิมมากทีเดียว
ภาคกลางเป็นภาคที่อุดมสมบูรณ์ เป็นอู่ข้าวอู่น้ำที่สำคัญ พื้นที่ทั่วไปเป็นที่ราบลุ่ม เหมาะแก่การเพาะปลูก มีแม่น้ำไหลผ่าน แม่น้ำที่สำคัญได้แก่ แม่น้ำเจ้าพระยา ปิง วัง ยม น่าน แม่น้ำเหล่านี้จะไหลพาตะกอนมาทับถมบริเวณตอนกลางซึ่งเคยเป็นที่ต่ำให้สูงขึ้นกลายเป็นที่ราบภาคกลางด้านตะวันตก มีแม่น้ำแม่กลอง ส่วนที่ไหลมาจากด้านตะวันออก คือ แม่น้ำป่าสัก แม่น้ำลพบุรี แม่น้ำบางปะกง แม่น้ำเหล่านี้ทำให้เกิดการทับถมเป็นพื้นที่ราบ เป็นบริเวณที่กว้างขวางอย่างต่อเนื่อง
ทางตอนบนของภาคกลาง บริเวณจังหวัดอุตรดิตถ์ กำแพงแสน สุโขทัย พิจิตรและพิษณุโลก เป็นบริเวณที่มีแม่น้ำปิง วัง ยม น่าน ซึ่งไหลผ่านค่อนข้างแรง ก็จะพาเอาตะกอนมาทับถมช่วยให้พื้นที่บริเวณนี้เป็นแหล่งที่สมบูรณ์ ที่สำคัญของภาคกลาง ด้านอ่าวไทย ได้แก่จังหวัดชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด เป็นพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล มีลมมรสุมพัดผ่าน เป็นผลดีต่อพืชผลบางชนิดและเป็นแหล่งเศรษฐกิจที่สำคัญของภาคกลางอีกส่วนหนึ่ง
เหมาะแก่การทำเกษตร และประมงทั้งน้ำจืด และ น้ำเค็ม บริเวณที่มีแม่น้ำไหลผ่านโดยทั่วไปจะมีประชาชนตั้งบ้านเรือนอยู่ทั่วไป เพราะเป็นย่านที่สะดวก สบายต่อการติดต่อ ค้าขายภาคกลางจึงเป็นภาคที่มีประชากรอยู่หนาแน่น และมีความคล่องตัวในการดำเนินชีวิตมากกว่าภาคอื่นๆ
๑. อาชีพ ประชากรที่อยู่อาศัยบริเวณภาคกลาง ประกอบอาชีพที่สำคัญคือ การทำเกษตร เลี้ยงสัตว์ จับสัตว์น้ำ ทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม บริเวณที่ติดชายฝั่งทะเลจะเป็นที่นำรายได้มาสู่ประชาชนค่อนข้างสูง
อาชีพค้าขาย เป็นอีกส่วนหนึ่งของการดำเนินชีวิตของประชาชนภาคกลางทั้งนี้เพราะมีแม่น้ำไหลผ่าน ทำให้เป็นแหล่งชุมชน จึงเหมาะแก่การค้าขาย ประชากรส่วนใหญ่สามารถพึ่งพาตนเองได้ โดยอาศัยทรัพยากรธรรมชาติ ที่อุดมสมบูรณ์เป็นเครื่องเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง ดังคำขวัญที่ว่า ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว ดังนั้นภายในบ้านหลังหนึ่งๆ จะมีเครื่องมือในการดำเนินชีวิตเป็นต้นว่า เป็นต้นว่าเครื่องมือในการเกษตร เครื่องมือในการจับสัตว์น้ำ เครื่องมือเหล่านี้เดิมชาวบ้านทำขึ้นใช้เอง และมักมีอยู่ทุกครัวเรือนและใช้เป็นเครื่องช่วยในการเลี้ยงชีพ เป็นต้นว่า ลอบ ไซ สวิง สุ่ม
๒. คติความเชื่อ คนไทยภาคกลางโดยมากถือคติความเชื่อทางพระพุทธศาสนา เป็นหลักของชีวิต ประเพณีความเชื่อต่างๆ โดยมากมีพื้นฐานมาจากพุทธศาสนา และศาสนาอื่นๆ มีการเคารพกราบไหว้แม่พระคงคา และเรือที่อาศัยเป็นยานพาหนะ โดยจะมีการเคารพต่อแม่ย่านางเรือ
ชาวไทยภาคกลาง ที่ทำการเพาะปลูก เป็นต้นว่า ปลูกข้าว ก็จะมีประเพณีทำขวัญข้าว เพื่อขวัญและกำลังใจในการเพาะปลูก การเคารพผีปู่ย่าตายาย ยังคงมีให้เห็น เป็นต้นว่า การรดน้ำดำหัวในวันสงกรานต์ มีการนำกระดูกปู่ย่าตายายมาทำพิธีรำลึกและแผ่ส่วนกุศลให้ผู้ตาย ในเรื่องของพิธีกรรมไสยศาสตร์ต่างๆ ยังคงมีให้เห็นประปราย
การบวช ถือเป็นความเชื่อหลักของชาวไทยภาคกลาง การนับถือเรื่องวัน ฤกษ์ ยาม ก็ยังคงมีอยู่เช่น เผาผีวันศุกร์ ตัดผมจุกวันอังคาร แต่งงานวันพุธ หรือ ตัดผมวันพุธ เหล่านี้ยังคงมีอยู่
๓. ที่อยู่อาศัย ที่อยู่อาศัยของคนไทยภาคกลาง เดิมยังคงมีลักษณะเป็นเรือนเครื่องผูก วัสดุอุปกรณ์ต่างๆ ได้จากท้องถิ่น เรือนเครื่องผูกทั่วไปมักมีไม้ไผ่เป็นองค์ประกอบ เนื่องจากสามารถมัดและผูกด้วยหวายได้ง่าย นับตั้งแต่ กลอน อกไก่ แป เสา ตง เป็นต้น ส่วนหญ้าคา ใบจาก ก็จะนำมาทำหลังคา หวายใช้เป็นเครื่องมัด เครื่องผูก ต้นหมากใช้เป็นไม้พื้น เครื่องมือเครื่องใช้ในการปลูกเรือน เครื่องผูกก็นับว่าเป็นเครื่องมือที่หาได้ง่ายเช่น มีด ขวาน มีดตอก พร้า ชนิดต่างๆ และเหล็กหมาด
องค์ประกอบที่สำคัญของเรือนเครื่องผูกก็มี แฮะ (คือสิ่งที่ทำขึ้นปูก้นหลุมกันทรุด) เสาตอหม้อ เสาปะเด หรือเสาเรือนเพื่อรับขื่อแป เสาดั้ง เสาเรือนขนาดยาว รอด ตง ฟาก ขื่อ แป จั่ว ฝาเรือน เชิงชาย กลอน จันทัน เป็นต้น
เกี่ยวกับที่อยู่อาศัย ชาวไทยภาคกลางเชื่อว่าการปลูกเรือนคร่อมตอนั้นไม่ดี โฉลกเดือนสำหรับปลูกเรือนนั้น ปัจจุบันยังคงถือเป็นเรื่องสำคัญ ทำเลการตั้งบ้านเรือนของชาวไทยภาคกลางโดยมากจะปลูกสร้างตามที่ราบลุ่ม มีน้ำไหลผ่าน โดยเฉพาะสองฝั่งแม่น้ำจะปลูกกันมาก ตัวเรือนจะเป็นใต้ถุนโปร่ง จึงใช้เป็นที่เก็บเครื่องใช้ต่างๆ เป็นต้นว่าเครื่องมือกสิกรรม เครื่องจักสาน และใช้เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ ตัวเรือนที่ปลูกได้มาตรฐานจะใช้ใต้ถุนเป็นที่รับแขกได้ในตัว ปัจจุบันชาวไทยภาคกลางเปลี่ยนจากเรือนเครื่องผูกมาใช้ปลูกด้วยไม้จริง หรือไม้เนื้อแข็ง ยึดเหนี่ยวด้วยตะปูเป็นผลให้มีสภาพความเป็นอยู่ต่างไปจากเดิมมากทีเดียว